محمد حسن لطفی

ملیت :  ایرانی   -  قرن : 14 منبع : بنیاد ایران شناسی

محمدحسن لطفي تبريزي در سال 1298 شمسي در شهر تبريز متولد گرديد. تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در زادگاهش به پايان رساند. او در سال 1317 وارد دانشكده حقوق دانشگاه تهران شد و سپس براي تحصيل در دوره ي دكترا به دانشگاه «گوتينگن» آلمان رفت و پس از ارائه ي پايان نامه اش با عنوان «نمونه ي انسان بزهكار از نظر مقررات جزايي مربوط به نوجوانان» موفق به اخذ اين درجه در رشته ي حقوق جزايي شد. لطفي مدت سه سال در آلمان به عنوان دستيار استاد زبان فارسي مشغول بود. سپس به ايران بازگشت و در جريان نهضت ملي شدن صنعت نفت به فعاليت هاي سياسي پرداخت ؛ اما با وقوع كودتاي 28 مرداد و دستگيري و محاكمه ي دكتر محمد مصدق از كار سياسي دلسرد شد و به فعاليت هاي فرهنگي روي آورد. وي با استفاده از تسلطش به زبان هاي آلماني ، انگليسي و فرانسه و نيز فهم دقيق متون فلسفي ، آثار شاخص فلسفه يونان و غرب را ترجمه نمود. دكتر محمدحسن لطفي در سال 1378 دارفاني را وداع گفت. كتابهاي " پايديا " و "مجموعه آثار ارسطو: مابعدالطبيعه (متافيزيك) سماع طبيعي، اخلاق نيكو ماخوس" ،ترجمه ،محمدحسن لطفي تبريزي به ترتيب در دوره هاي شانزدهم و هيجدهم انتخاب كتاب سال جمهوري اسلامي ايران ، به عنوان كتاب برگزيده ي سال برگزيده شدند. گروه : علوم انساني رشته : حقوق گرايش : حقوق جزا تحصيلات رسمي و حرفه اي : محمدحسن لطفي تبريزي تحصيلات ابتدايي و متوسطه را در زادگاهش تبريز به پايان رساند. در آن ايام دروس دبيرستان به دو دوره سيكل اول و دوم تقسيم مي شد. براي دوره دوم دبيرستان در تمام تبريز - بلكه در سرتاسر آذربايجان- يك مدرسه بيشتر نبود و آن مدرسه فردوسي بود. دوره دوم دبيرستان به دو بخش علمي و ادبي تقسيم مي شد كه لطفي از محصلان بخش ادبي بود. در دوره ادبي گذشته از تاريخ و جغرافي، مختصري معاني بيان و عروض و قافيه و منطق و مقدمات فلسفه و تاريخ آن تدريس مي شد. در دوره دبيرستان وي با نهج البلاغه و مقالات عروة الوثقي و نامه هاي عربي سيد جمال الدين اسد آبادي نيز آشنا شد. او در سال 1317 وارد دانشكده حقوق دانشگاه تهران و در سال 1320 فارغ التحصيل شد. در سال 1322 با استفاده از بورس تحصيلي به استانبول رفت . پس از سه ماه اقامت در استانبول بطور غير منتظره موفق به دريافت بورس از موسسه اوقاف هومبولدت آلمان شد و در اسل 1943 ميلادي عازم آلمان شد و در دانشگاه گوتينگن تحصيل در دوره دكترا را شروع و پس از ارائه پايان نامه اش با عنوان «نمونه انسان بزهكار از نظر مقررات جزايي مربوط به نوجوانان» موفق به اخذ درجه دكترا در رشته حقوق جزايي شد. خاطرات و وقايع تحصيل : محمدحسن لطفي تبريزي نه تنها دو سال آخر جنگ جهاني دوم، بلكه سه سال پس از آن را نيز در آلمان در عسرت و سختي گذرانيد. و از آن ايام حكايت مي كرد كه در سالهاي كمبود و ويراني بعد از جنگ، روزي مرحوم دكتر شهيد نورايي استاد فقيد دانشگاه اورا در آلمان ديد و از وضعيتي كه داشت متاثر شد. چون پول كافي نداشت، ساعت طلايش را بز كرد و به لطفي داد و او توانست با فروش آن شش ماه زندگي خود را بچرخاند. فعاليتهاي ضمن تحصيل : محمدحسن لطفي تبريزي در جريان نهضت ملي شدن صنعت نفت به فعاليت هاي سياسي روي آورد، اما با وقوع كودتاي 28 مرداد و دستگيري و محاكمه ي دكتر محمد مصدق از كار سياسي دلسرد شد و به فعاليت هاي فرهنگي روي آورد. وي همزمان با محاكمه ي دكترمصدق در دادگاه نظامي تهران ، به ترجمه ي رساله ي «آپولوژي » افلاطون اقدام نمود و آن را با عنوان « محاكمه سقراط» كه در واقع اعتراضي به جريان دكتر مصدق بود، منتشر كرد. استادان و مربيان : در دبيرستان فردوسي و در بخش ادبي، معلم ادبيات فارسي سيد هدايت ا... شهاب فردوسي از شاگردان اديب نيشابوري‌ (اديب اول) بود. معلم صرف و نحو عربي، آقا شيخ علي اكبر قاري از افاضل تبريز بود و معلم فرانسه « موسيو نبارش»‌و معلم شيمي موسيو ميناسيان بود كه به زبان فرانسه تدريس مي كرد. هچنين معلمان دانشمندي چون مرحوم جلال همايي كه ادبيات فارسي را عميقاً به او آموخت، ديگري معلم يهودي گمنامي كه لطفي هميشه از او به نيكي و سپاس ياد مي كرد و مي فت فرانسه را چنان خوب به من ياد كه تا امروز هر چه از آن زمان مي دانم و به ياري آن حتما كتابهاي فلسفي فرانسه را مي خوانم از او دارم، سومي شخصي به نام سيد هادي سينا معلم عربي و فلسفه كه بعدها مانند مرحوم همايي استاد دانشگاه شد و بديع الزمان فروزانفر از تسلط او به لغت عرب اعجاب مي كرد. هم دوره اي ها و همکاران : دكتر محمد علي موحد با سابقه دوستي بيش از شصت سال از دوستان دوره دبيرستان محمدحسن لطفي تبريزي بود. دوستي با دكتر رضا كاوياني نيز در زندگي لطفي تاثيري ماندگار گذاشت. كاوياني تحصيل كرده آلمان و از موسسين جبهه ملي بود و درستي او با لطفي به ايامي كه او در دانشكده حقوق تهران در سمي خواند بر مي گشت لطفي در زمان تحصيل، در وزارت دارايي هم كار مي كرد و كاوياني از صاحب منصبان نامدار آن وزارتخانه بود. كاوياني فقدان برنامه و تشكيلات سياسي را بزرگترين عامل درمانديگ هاي ايران مي دانست و در سال 1330 يعني همان سال اول زمامداري دكتر مصدق، رساله اي زير عنوان « مملكت بي نقشه و هدف» نوشت و سرخوردگي خود را ازجبهه ملي فاش ساخت . كاوياني درصدد ايجاد تشكلي به نام « جمعيت مبارز»‌ بر آمد اما در اين كار موفق نبود و به زودي جمعيت به محفلي براي « مطالعه و تحقيق»‌تعليل يافت كه شمار اعضاي آن از تعداد انگشتان دست تجاوز نمي نمود و او اين محفل را «‌مكتب فلسفي جمعيت مبارز»‌نام نهاد، دكتر موحد و لطفي در نشست هاي هفتگي آن محفل شركت مي كردند. در اين محفل بود كه لطفي ترجمه آپولوژي و رساله هاي كوچك افلاطون را بر عهده گرفت. ترجمه اين آثار توسط كاوياني با اصل آلماني تطبيق داده مي شد و در جايي بخارايي كه مردي اديب و فاضل بود عبارات را اصلاح و پيرايه مي نمود. بر اين آثار مقدمه اي توسط كاوياني نوشته مي شد. همكاري لطفي با كاوياني در كار ترجمه تا سال 1347 كه كاوياني زنده بود ادامه داشت . آشنايي با افلاطون دولتي بود كه براي لطفي به لطف كاوياني حاصل شد اما او صحبت افلاطون را مغتنم شمرد و دامن او را تا پايان عمر از دست نگذاشت. همسر و فرزندان : محمدحسن لطفي تبريزي درزندگي مديون همسر كم حرف و پروقار خود خانم زيگريد بود.اين دوست همدل و مشفق ايام دانشجويي كه روزها مدير دفتر وكالت او بود و شبها برايش كتاب مي خواند و نظم و ترتيب و دقت و ضابطه خاص آلماني را بر زندگي او حاكم كرد. دكتر لطفي پرورش يافته دوفرهنگ سختگير و انعطاف ناپذير بود( فرهنگ آذري و آلماني) . چون در اواخر جنگ جهاني دوم در آلمان ازدواج كرده بود، با همسر آلماني اش به توافق رسيده بودند كه اگر سرنوشت بشريت آن چيزي است كه آنها شخصاً‌ شاهد آن بوده اهد، پس همان بهتر كه به نوبه خودشان، موجود ديگري به جمعيت جهان نيفزايند و نيفزودند. وقايع ميانسالي : محمدحسن لطفي تبريزي در ترجمه آثار فلسفي ، منظوري فرعي نيز براي خود تامل است كه آن را چنين بازگو مي كند: نخستين تماس بنده با فلسفه در مدرسه متوسطه روي داد. در برنامه كلاسهاي پنجم و ششم متوسطه فلسفه مشرق قرار داشت و فلسفه را از روي كتابي با عنوان «‌فلسفه شرق» تاليف مرحوم « ضيا الدين دري» مي خوانديم و من در همان موقع سخت مجذوب فلسفه شدم و علت اين امر استعداد خود من نبود بلكه آموزگاري بسيار دانشمند و دلسوز و مهربان داشتيم كه همه كوشش او بر اين بود كه آنچه را خود مي داند به شاگردان منتقل كند. ولي من در آن موقع با اين كه از مباحث فلسفي خوشم مي آمد دچار حيرت بودم كه چرا براي فهميدن هر جمله كتاب فلسفي بايد رياضت كشيد و چرا از صحت فهميدن يك جمله فلسفي كمتر از زحمت حل يك مساله رياضي نيست. بعد ها كه با نوشته هاي فلسفي بيشتر آشنا شدم و ضمناً به كتابهاي فلسفي اروپايي هم دسترسي يافتم متوجه شدم كه در كشور ما براي فلسفه زبان خاصي ابداع شده است و مثل اين است كه نويسندگان اين گونه نوشته ها كتابهاي خود را فقط براي عده خاصي مي نويسند نه براي همه درس خواندگان و حتي امروز هم گاهي به زبان عربي مي نويسند. در حالي كه فلسفه مهمترين دانشهاست در زبان فلسفي كشور ما بطور كلي انحرافي از راه اعتدال روي داده است. و مخصوصاً به اصطلاحات بفرنج آن قدر اهمين داده شده است كه خود مطلب در زير كوه اصطلاحات مدفون مانده است و از يك سو انبوه اصطلاحات و از سوي ديگر زبان نعلق نثر فلسفي سبب هراس و حتي انزجار جوانان و دانشجويان از فلسفه شده است. وقتي كه خودم به ترجمه كتابهاي فلسفي روي آوردم با توجه به اين ملاحظات تصميم گرفتم راهي ديگر در پيش گيرم و ترجمه را به زبان هر چه ساده تر و سليس تر آوردم و ببينم نتيجه چه مي شود. »‌ زمان و علت فوت : محمدحسن لطفي تبريزي در سال 1378 دارفاني را وداع گفت. دكتر عزت ا... فولادوند تواضع، ادب و راستي و دوستي مرحوم لطفي را در خاطره اي چنين نقل مي كند كه در ديداري از خانه مرحوم لطفي و به پيشنهاد همسر آن مرحوم به اتاق كار ايشان رفتم، روي ميز انبوهي از كتاب ديده مي شد و در آن ميان چند مجلدي كه دوستان دكتر لطفي به وي هديه داده بودند. در اين ميان مجموعه شعري از آقاي دكتر شفيعي كدكني بود كه به رسم يادگاري نوشته بودند «‌به مظهر اعتدال، خرد ايراني در عصر ما به حكيم راستين دكتر محمد حسن لطفي - فرويدن 77» دكتر لطفي بي آن كه حتي به همسر خود بگويد، يك برچسب كوك روي كلمات « حكيم راستين » چسبانده بود تا خوانده نشود. مشاغل و سمتهاي مورد تصدي : محمدحسن لطفي تبريزي پساز بازگشت از آلمان به ايران كه مقارن با خاتمه جنگ جهاني دوم بود كار وكالت را آغاز نمودولي رونقي نداشت و آن را رها نمود و به دانشگاه تبريز رفت و تاريخ تدريس نمود. دكر لطفي از سال 1329 تا سال 1357 مجدداً در تهران به كار وكالت پرداخت و يكي از موفق ترين شاغلان اين حرفه به شمار مي رفت اما رونق كسب و كار و در آمد مطلور او را ارضا نمي كرد و او در كنار فعاليت هاي وكالتي اشتغال ذهني خود را با افلاطون و ترجمه آثار او ادامه مي داد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي دفتر وكالت را بست و همه نيرو و حوصله خود را وقف كار ترجمه كرد و گذشته از ترجمه متون تازه به بازخواني و اصلاح ترجمه هاي سابق خود نيز همت گماشت. فعاليتهاي آموزشي : محمدحسن لطفي تبريزي مدت سه سال در آلمان به عنوان دستيار استاد زبان فارسي مشغول بود و مدتي نيز در دانشگاه تبريز به تدريس تاريخ اروپا پرداخت. ساير فعاليتها و برنامه هاي روزمره : برنامه كتابخواني دكتر لطفي و همسرش با نظم و انظباط خاصي انجام مي شد. هر روز ، پس از پايان كار روزانه نوشتن و صرف شامي زود هنگام، حوالي شش بعد از ظهر، از ساعت هشت تا ده شب، همسرش براي او كتاب مي خواند. اين كتاب خواني عموماً شامل ادبيات جهان مي شد و به اين ترتيب بود كه آنها طي چهل سال ادامه منظم و بي وقفه اين كار، موفق شده بودند تمام ادبيات جهان را بخوانند، ادبيات روس، انگليس، فرانسه، آمريكا و آلمان و غيره. صبح روزي كه شب آن بيمار شد و روز بعد به جهان باقي شتافت در برنامه پياده روي خود به كتابفروشي زمينه سرزده مانند هميشه سرحال و قبراق به نظر مي رسيد. پس از تورق چند كتاب از وي در مورد ساعاتي كه در روز به كار اختصاص داده است پرسيده شد و دكتر لطفي پاسخ داد: روزي چهار ساعت، دو ساعت صبح، دو ساعت بعد از ظهر، بيشتر هم نمي توانم . جالب است درست لحظه اي كه احساس مي كنم نمي توانم به كار ادامه بدهم، به ساعتم نگاه مي كنم، مي بينم راس دو ساعت است. بالاخره در هشتاد سالگي بيشتر از اين نمي توان از ذهني فرسوده كار كشيد. اما خوشحالم از اين كه با تمام كردن كتاب تاريخح اومانيسم در اروپا كه مشغول ترجمه اش هستم، عملاً‌موفق شده ام تاريخ تحولات فرهنگ غرب را از زمان يونانيان تا رنسانس ترجمه كنم . آرا و گرايشهاي خاص : محمدحسن لطفي تبريزي فكر مستقل داشت و به بعضي عقايد پاي بند بود و اعتقاداتش ره به صراحت و با شهامت بيان مي كرد، اما همواره با ادب و ملايمت و بارعايت كامل حق طرف به پاسخگويي و مخالفت. معتقد بود اين ملت براي جبران عقب ماندگيها و پيمودن راه ترقي و تعالي، چاره اي جز بهره مندي از دانش و دل سپردن به كار و كوشش ندارد. معتقد بود ما غرب را درست نمي شناسيم، براي اين كه نيرومند شويم و بتوانيم از هويتمان دفاع كنيم، بايد به تمدن و فرهنگ غربي، شناخت واقعي پيدا كنيم و براي شناختن غرب بايد به ريشه هاي فكري آن برسيم. بايد ببينيم اين تمدن چيره گر چگونه و از كي آغاز شد،‌چه انديشه هايي آن را بهحركت در آورد و هنور هم جنبش و پويايي آن را حفظ مي كند. او عقيده داشت كه ريشه اينها همه به فكر يوناني و خصوصاً به افلاطون مي رسد. عشق به افلاطون ممكن است كسي را عارف كند اما ضرورتاً فيلسوف نمي كند. دكتر لطفي به كمند عشق يا به تعبير ديگر به افسون افلاطون گرفتا ر آمده بود. اين عين كلمات اوست در گفت و گويي كه چهار سال پيش از مرگش به زبان آورد «‌من هيچ وقت قصد اين كه همه نوشته هاي افلاطون را ترجمه كنم نداشتم، افلاطون خودش مرا به دنبال خود مي كشانيد، به طوري كه ساعاتي كه مشغول ترجمه نوشته هاي افلاطون بودم، لذت بخش ترين ساعات زندگي من بود. نوشته افلاطون خاصيت عجيبي دارد. نزديك شدن به افلاطون آسان است از افلاطون جدا شدن و دور شدن مشكل است. كسي كه يك دفعه دربند افلاطون افتاد،‌به اين زودي نمي تواند خودش را خلاص كند. به اين ترتيب افسون افلاطون واقعاً طوري بود كه رها نمي كرد. ترجمه آثار ارسطو را به دو منظور انجام داد، اولاً هر سه كتاب را از مهمترين امهات كتاب هاي فلسفي مي دانست و مخصوصاً‌ «تابعه الطبيعه»‌و همچنين« سماع طبيعي»‌و هر دو كتاب پايه و مايه هر گونه فلسفه مي دانست. و علاوه بر اين كتابها را نخستين كتابهاي درسي فلسفي مي دانست كه در دست است. ارسطو از يك وارث گنجينه اي پايان ناپذير از انديشه هاي فلسفي و علوم و معارفي است كه تا زمان او پديد آمده بودند و از سوي ديگر رشته هايي را كه تا زمان او دست كم به آن نظم و انسجام وجود نداشتند خودش پديد آورده است مانند منطق و جنين شناسي و جانور شناسي و غيره. در محور همه نوشته هاي ارسطو هنوز اين سوال وجود دارد كه آيا اين كتابها نوشته هاي درسي است كه ارسو براي تدريس خود آماده كرده بود يا يادداشتهايي كه شاگردان حاضر در جلسات درس نوشته اند. ولي احتمال بيشتر بر اين است كه اين نوشته ها، هم از طرحهاي مقدماتي ارطو براي استفاده در مجلس درس و هم از يادداشتها و شنوندگان بوجود آمده باشد. اين نيز ممكن است كه بعضي را خود استاد با تكميل طرح مقدماتي خود منضبط كرده و بعضي ديگر را پس از در گذشت او ديگران مرتب كرده باشند. وجود يك يا دو ترجمه از اين نوع كتابها به هيچ وجه كافي نسيست بلكه بايد ترجمه هاي متعدد بوجود آيد و چه بهتر كه مترجمان بدون اطلاع از كم و كيف كار يكديگر ترجمه را با سليقه هاي مختلف خودشان انجام دهند و اين نكته لازم به ذكر است كه ترجمه هاي فارسي موجود به هيچ وجه حرف آخر در ترجمه آثار ارسطو نيست بلكه بايد اميدوار بود كه در آينده ديگران نيز بدين كار بپردازند و ترجمه هاي بيشتري پديد آيد تا جويندگان دانش با مقايسه اين ترجمه ها كه حتماً بايد با تحقيق و مراجعه به تفسيرها همراه باشد، محتواي فلسفي كتابها را چنانكه براستي هست بشناسند. علت اين كه ترجمه هاي انجام پس از ده، دوازده سال منتشر گرديد از آنجا كه به كار ترجمه اعتماد كامل نبود و با توجه به دشواري هاي محتواي كتاب، ترجمه ها دوباره خواني مي شد زير نويس ها اضافه مي شد و در فرصتهاي مناسب بخشهاي مختلف كتاب را با ترجمه هاي اروپايي مقايسه و تطبيق داده مي شد و در اين مورد از نظر دوستان و ساير بستگان نيز استفاده مي نمود. لطفي در مقدمه مابعد الطبيعه اثر خود را فقط «‌كوششي» براي ترجمه آن دانسته است. در محيط فرهنگي ما هر نويسنده و هر مترجمي خودش يگانه قاضي آثار خويش است و جز حيثيت انساني خودش، بسته به اين كه تا چه اندازه مقيد به اين حيثيت باشد، هيچ ناظري بر اعمال او وجود ندارد، و يكي از علل نازل بودن سطح فرهنگ ما همين است.» دكتر لطفي درباره آثار افلاطون معتقد است درباره چگونگي زندگي و انديشه ها و شيوه فكر يك قوم، و حاصل انديشه و شيوه فكر كه فرهنگ قوم را تشكيل مي دهد، از تاريخ چيز زيادي نمي آموزيم. بلكه به اشعار شاعران و آثار نثرنويسان و افسانه ها و داستانها و رومانها و فردشنامه هاي آن قوم- اگر رومان و نمايشنامه داشته باشد- رجوع كنيم. در ميان آثار فلسفي كه از فيلسوفان و متفكران 2500 تا 2600 سال پيش وجود دارد تنها يك نفر هست كه در عين حال كه بزرگترين فيلسوف دوران باستان و بزرگترين فيلسوف جهان به شمار مي آيد، نوشته هاي فلسفيش هم شعر است و هم افسانه و داستان و هم نمايشنامه و همه اينها چهارچوبي را تشكيل مي دهد كه هسته فلسفي نوشته را در بر مي گيرد و اين مزيت خارق العاده خاص افلاطون است. جوائز و نشانها : كتابهاي " پايديا " و "مجموعه آثار ارسطو: مابعدالطبيعه (متافيزيك) سماع طبيعي، اخلاق نيكو ماخوس" ،ترجمه ،محمدحسن لطفي تبريزي به ترتيب در دوره هاي شانزدهم و هيجدهم انتخاب كتاب سال جمهوري اسلامي ايران ، به عنوان كتاب برگزيده ي سال برگزيده شدند. چگونگي عرضه آثار : دكتر لطفي در طي مدت نزديك به چهل سال، عمده ترين مشغل? خود را ترجم? آثار كلاسيك و متون اصلي فلسفه قرار داده و با ترجم? بيش از ده هزار صفحه، خدمت ارزشمندي به جامعه علمي ايران در دهه هاي گذشته انجام داده است. فهرست آثار ترجمه شده دكتر لطفي نشان مي دهد كه بيشترين حيط? كاري ايشان فلسفه افلاطون بوده و به تعبير خودش متون تاريخي ديگر را عمدتاً براي روشنگري انديشه هاي افلاطون ترجمه كرده است. -------------------------------------------------------------------------------- آثار : 1 آغاز و انجام تاريخ ويژگي اثر : ترجمه اثر كارل يا سپرس است كه انتشارات خوارزمي در سال 1363 آن را منتشر كرد. 2 آگوستين ويژگي اثر : ترجمه اثر كارل ياسپرس مي باشد كه انتشارت خوارزمي در سال 1363 منتشر كرد. 3 اسپينوزا ويژگي اثر : ترجمه اي از اثر كارل يا سپرس كه طرح نو آن را در سال 1379 منتشر كرد. 4 افلاطون ويژگي اثر : ترجمه اثر كارل بورمان است كه طرح نو در سال 1375 منتشر شد. 5 افلاطون ويژگي اثر : ترجمه اثر كارل ياسپرس. اين كتاب توسط انتشارات خوارزمي در سال 1356 منتشر شد. 6 ترجمه ي پايديا ويژگي اثر : ترجمه،اين كتاب در دوره شانزدهم كتاب سال جمهوري اسلامي ايران ،از طرف وزرات فرهنگ و ارشاد اسلامي معرفي و برگزيده شده است.«پايديا» نام كتاب بزرگ « ورنريگر» است. درصدد كتاب اين جمله يوناني با ترجمه فارسي آن (ظاهراً‌به خط مترجم) قرار گرفته است « پايديا، براي آديمان فاني پناهگاه طبيعي است» دكتر لطفي در يادداشت خود بر ترجمه كتاب نوشته است: غرض اينجانب از ترجمه آن گذاشتن راهنمايي چنين گرانبها در دسترس فارسي زباناني بوده است كه مشتاق آشنايي با فلاسفه يوناني خاصه افلاطونند. در ترجمه متفكران يوناني نوشته تئودورگمپرتس نيز غرض جز اين در ميان نبود. آشنايي با كتاب: «پايديا»: پايديا/ورنر يگر؛ ترجم? محمد حسن لطفي. – تهران: انتشارات خوارزمي، 1376.- 3 ج. پايديا، كتابي است دربار? شكلي بخشي به سيرت انسان يوناني به عنوان پالوده اي براي بررسي تمام تاريخ يونان باستان كه در مجلدات سه گان? آن، شالوده و رشد بحران فرهنگ يوناني دوران باستان و كلاسيك تا زمان فروپاشي امپراتوري آتن و تولد دوبار? روح و فكر يوناني در عصر افلاطون و نبرد آن براي بازسازي دولت و تربيت و تحول فرهنگ يوناني تشريح شده است. به عقيد? صاحبنظران تا كنون كتابي به اهميت پايديا دربار? تحول دولت و جامعه و ادبيات و دين و فلسفه يونان و فرآيند تاريخي كه به سيرت يونانيان شكل بخشيده است و فرآيند فرهنگيي كه يونانيان از طريق آن آرمان خود را از شخصيت انساني پديد آورده اند، نوشته نشده است. مترجم توانا و سختكوش كتاب، جناب آقاي دكتر محمد حسن لطفي كه سالهاست به ترجم? آثار ارزشمند فلسفي به ويژه فلسف? يويان اشتغال دارند، با ترجم? ممتاز و تحسين برانگيز اين كتاب مهم و ارزشمند به زبان فارسي خدمتي شايان و درخور تقدير را به دوستداران حكمت و به ويژه پژوهندگان فرهنگ و تاريخ يونان به انجام رسانده اند. 7 جنگ پلوپونزي ويژگي اثر : ترجمه اثر توكوريديس كه توسط انتشارت خوارزمي در سال 1377 منتشر شد. 8 خاطرات سقراطي ويژگي اثر : نوشته كسنوفون است كه ترجمه آن را انتشارات خوارزمي در سال 1374 منتشر كرد. 9 دور? آثار افلاطون ويژگي اثر : (4 جلد) تهران، انتشارات خوارزمي، 1357. 10 دور? آثار فلوطين ويژگي اثر : (تاسوعات) 2 جلد، تهران، انتشارات خوارزمي، 1366 11 رساله هاي منسوب به افلاطون ويژگي اثر : ترجمه اين آثار توسط انتشارت خوارزمي در سال 1365 منتشر شد. 12 زندگي افلاطون و آثار او ويژگي اثر : نوشته ويلا موتيس مولندروف، بنگاه مطبوعاتي صفي عليشاه 1355 13 زندگي و آثار افلاطون ويژگي اثر : (جلد اول: دوره جواني) تأليف مولندورف، تهران، انتشارات صفي عليشاه،1332. 14 سقراط ويژگي اثر : ترجمه اثر كارل يا سپرس كه توسط انتشارت خوارزمي در سال 1357 منتشر شد. 15 سيرا و مانيسم در اروپا ويژگي اثر : اثر ترجمه نيمه تمامي است كه به پيدايش انديشه اومانيسم و تاريخ تحول آن از زمان روميان قديم تا قرن بيستم مي پردازد. نويسنده كتاب آگوست بوك (1911-1998) استاد ادبيات دانشگاه ماربورگ آلمان با استناد به مدارك بر زمينه تاريخي اثر بخشي فرهنگ دوراني كه اروپائيان آن را به دوران باستان (يونان و روم قديم) مي نمامند، خواننده را با كوشش متفكران اروپايي براي تربيت انسان باختر زميني از طريق ترويج گفت و گوي انتقادي با آثار فيلسوفان و نويسندگان و هنرمندان و شاعران «‌دوران باستان» آشنا مي سازد و بدين سان تاريخ مفصل « فرهنگ غرب»‌را به خواننده عرض مي كند. 16 فرهنگ رنسانس در ايتاليا ويژگي اثر : ترجمه اثر ياكوب بوركهارت است كه طرح نو آن را در سال 1376 منتشر كرد. 17 فلوطين ويژگي اثر : ترجمه اثر كارل ياسپرس كه توسط انتشارات خوارزمي در سال 1363 منتشر شد. 18 فن سخنوري گرگياس 19 كتب سه گانه ي اخلاق نيكوماخوس ، سماع طبيعي و مابعد الطبيعه ويژگي اثر : از آثار ارسطو كه توسط طرح نو در سال 1377 منتشر شد. 20 گفتارهاي نيكولوماكياولي ويژگي اثر : چاپ اول 1377 انتشارات خوارزمي گفتارها شامل اصول انديش هاي ماكياولي بوده و بعد از نزديك به چهار قرن به همت استاد لطفي وارد ادبيات فارسي گرديده است. ترجمه كتاب گفتار ها بر پايه ترجمه آلماني به قلم Verly Radolf Zorn, Aifred Kroener در سال 1977 انجام گرفته است. 21 متفكران يوناني ويژگي اثر : اين كتاب اثر گمپرتس در سه مجلد ترجمه و توسط انتشارات خوارزمي در سال 1376 منتشر شد. 22 مجموعه آثار ارسطو: مابعدالطبيعه (متافيزيك) سماع طبيعي، اخلاق نيكو ماخوس ويژگي اثر : ترجمه،اين كتاب ، در دوره هيجدهم انتخاب كتاب سال جمهوري اسلامي ايران از طرف وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي ،به عنوان كتاب سال معرفي و برگزيده شد. آشنايي با كتاب: «مجموعه آثار ارسطو:] مابعدالطبيعه (متافيزيك) سماع طبيعي، اخلاق نيكو ماخوس» [مجموعه آثار ارسطو:] مابعدالطبيعه (متافيزيك) سماع طبيعي، اخلاق نيكوماخوس/ ترجم? محمدحسن لطفي تبريزي . ــ تهران : طرح نو، 1378 . ــ 3 ج. اگر آثار كلاسيك را از حيث اهميت، طبقه بندي و به ضرورت ترجم? اهمّ آنها عطف توجه كنيم، بي شك آثار ارسطو در شمار چند اثر معدودي خواهد بود كه از ضرورت و اهميت بيشتري برخوردار است. ارسطو در مدرس? خود در آتن براي هر يك از رشته ها مجالس درس ترتيب داد و همين درسها خاستگاه نوشته هاي تعليمي او از قبيل فصلهاي مختلف مابعدالطبيعه، سماع طبيعي و اخلاق نيكو ماخوس گرديد. استفاد? مترجم محترم از ترجمه هاي مختلف و دقيق به سه زبان مهم آلماني، انگليسي و فرانسوي تا حدود زيادي اين اعتماد را در خواننده ايجاد مي كند كه هر چند اين آثار از زبان يوناني ترجمه نشده ولي تا درحد قابل توجهي به متن اصلي نزديك است و فاصل? چنداني با اصل ندارد. به ويژه اينكه مترجم براي توضيح متن و رفع دشواريها و ابهامها با افزودن تعليقه هاي مفيد و روشنگر كه غالباً برگرفته از حواشي راس (مترجم معتبر انگليسي آثار ارسطو)، تريكو( مترجم اصلي آثار ارسطو به زبان فرانسوي) و هرمان بونيتس(مترجم اصلي آلماني آثار ارسطو) و يا افزود? خود مترجم است، بر فايد? ترجمه بسيار افزوده است. 23 مجموعه آثار افلاطون ويژگي اثر : اين ترجمه در چهار جلد توسط انتشارات خوارزمي در سال 1356 منتشر شد. 24 مجموعه آثار فلوطين ويژگي اثر : اين ترجمه در دو جلد توسط انتشارات خوارزمي در سال 1366 منتشر شد. 25 محاكمه سقراط ويژگي اثر : اين ترجمه سرآغاز ترجمه ي آثار فلسفي دكتر لطفي بود. 26 مرگ سقراط ويژگي اثر : اين كتاب ترجمه اثري از رمانو گروارديني است و به تفسير چهار رساله افلاطون مي پردازد كه توسط انتشارات طرح نو در اسل 1376 منتشر شد.